Czapka więźniarska skradziona przed kilkudziesięcioma laty z wystawy prezentowanejw Muzeum na Majdanku wróciła do zbiorów muzealnych. Odzyskanie eksponatu było możliwe dzięki współpracy Biura Służby Kryminalnej KGP, oficera łącznikowego FBI w Polsce, Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów oraz Państwowego Muzeum na Majdanku.

P { margin-bottom: 0.21cm; direction: ltr; color: rgb(0, 0, 0); widows: 2; orphans: 2; }

29 sierpnia w Komendzie Głównej Policji w Warszawie odbyła się uroczystość przekazania przez Ambasadora Stanów Zjednoczonych Ameryki, Stephena Mulla, odzyskanego obiektu na ręce minister Małgorzaty Omilanowskiej. Tego samego dnia czapka wróciła do siedziby Państwowego Muzeum na Majdanku.

Czapka typu „pasiak” oferowana była do sprzedaży w Stanach Zjednoczonych na jednym z internetowychportali aukcyjnych. W wyniku szybko przeprowadzonej akcji obiekt został zajęty przez funkcjonariuszy FBI i przewieziony do Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki w Warszawie.

Ze względu na coraz częściej pojawiające się na portalach aukcyjnych nieautentyczne obiekty związane z historią niemieckich obozów koncentracyjnych i Holocaustu, konieczne było wykonanie specjalistycznej ekspertyzy czapki,określającej rodzaj tkaniny i czas jej powstania. Taką ekspertyzę wykonało Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Policji w Warszawie. Badania porównawcze z czapką wypożyczoną w tym celu przez Muzeum wykazały, że obie czapki są wykonane z takiej samej tkaniny, co świadczy o tym samym źródle pochodzenia tkaniny obu czapek”.

Obiekt został skradziony w latach 1972-1995 prawdopodobnie ze stałej wystawy historycznej eksponowanej w baraku nr 48. Ekspozycja tekstyliów więźniarskich powstała w 1962 r. Prezentowano na niej ponad sześć tysięcy obiektów, które od zwiedzających oddzielone były jedynie drucianą siatką. W 1995 r. wystawa została zdemontowana, a prezentacja tekstyliów ograniczona do kilkunastu eksponatów.

Odzyskana czapka uszyta jest z drelichu o poprzecznym splocie w szare i niebieskie pasy. Tkanina na otoku jest wypłowiała, a niebieskie pasy mało widoczne. Otok poszerzony został poprzez wszycie prostokątnej wstawki, a na odcinku pomiędzy otokiem a denkiem czapki dodano trójkątny klin. Podszewka wykonana z szarej bawełny. Ogólny stan zachowania eksponatu jest dobry, gdzieniegdzie widoczne są rdzawe plamy i zabrudzenia.

Odzież więźniarska dla nazistowskich obozów koncentracyjnych produkowana była w założonym w 1939 r. przedsiębiorstwie SS „Deutsche Gesellschaft für Textil- und Lederverwertung mbH” (Texled) – „Niemieckie Zakłady Tekstylne i Skórzane Sp. z o.o.”. Miały one swoje siedziby na terenie obozów koncentracyjnych w Dachau i Ravensbrück (od 1942 r.), a do pracy w nich zatrudniano więźniów obozów. Część produkcji odbywała się ponadto w przedsiębiorstwach prywatnych. Korzystano także z usług podwykonawców, którzy dostarczali maszyny i półprodukty, takie jak guziki, nici i klamerki. Takie rozdrobnienie produkcji sprawiało, że pasiaki różniły się od siebie pod względem materiałów, rodzajów splotów i wzorów, szerokości pasów i kroju. W miejscach pamięci na terenie byłych obozów zachowane są pasiaki z bawełny, lnu, wełny i wiskozy, ale także płótna i tyku. Pasy na ubraniach są nadrukowane albo tkane. Z raportów z działalności „Zakładów Tekstylnych i Skórzanych” wynika ponadto, że do produkcji pasiaków wykorzystywano półpłótno, włókna tekstylne łykowe i włókna celulozy. W 1942 r. zaczęło brakować surowców do produkcji odzieży więźniarskiej – pasiaków. W związku z tym od listopada 1942 r. więźniom wydawana była odpowiednio znakowana odzież cywilna.

Na podstawie książki Bärbel Schmidt „Geschichte und Symbolik der gestreiften KZ-Häftlingskleidung”; tłum.Agnieszka Kowalczyk-Nowak

fot. Marek Krupa (Zespół Prasowy KGP), Izabela Tomasiewicz







Ekspozycja tekstyliów w baraku nr 48, 1983 r., KAW