W dniach 24–25 października 2025 roku Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu, we współpracy z francuską organizacją pozarządową Yahad – In Unum, zorganizowało seminarium szkoleniowe poświęcone losom społeczności romskiej w czasie II wojny światowej oraz wyzwaniom związanym z zachowaniem pamięci o tych wydarzeniach.

Celem szkolenia było pogłębienie wiedzy o Zagładzie Romów i Sinti, poznanie wciąż pomijanych miejsc i historii, a także zapoznanie uczestników z metodami badań terenowych opartych na relacjach świadków i materiałach źródłowych.

Wydarzenie rozpoczęło się 24 października uroczystą inauguracją przy pomniku upamiętniającym Romów i Sinti, ofiary obozu pracy w Bełżcu. W tej części, jak co roku, wzięli udział przedstawiciele Gminy Bełżec oraz uczniowie Szkoły Podstawowej w Bełżcu wraz z nauczycielami, którzy oddali hołd ofiarom Zagłady i wysłuchali krótkich wystąpień organizatorów.

Po uroczystości nauczyciele, edukatorzy, regionaliści przeszli do części wykładowej w pracowni naukowo-dydaktycznej Muzeum. Wykłady poprowadzili:

• dr Ewa Koper (MMPB), która przybliżyła funkcjonowanie obozu pracy w Bełżcu oraz sytuację społeczności romskiej podczas okupacji niemieckiej,
• Renata Masna (Yahad – In Unum), prezentująca działania organizacji w zakresie dokumentowania miejsc egzekucji, pozyskiwania relacji ostatnich świadków oraz edukacji historycznej w Europie i poza nią. Poruszyła również tematykę innych masowych zbrodni, w tym Porajmos, ludobójstwa Majów w Gwatemali oraz ludobójstwa Jezydów w Iraku,
• Michał Chojak (Dyrektor Centrum Badań Yahad – In Unum), który przedstawił kontekst historyczny Zagłady Romów, metodologię badań terenowych, a także narzędzia dydaktyczne organizacji, w tym mapę „In-Evidence” – interaktywne narzędzie dokumentujące miejsca egzekucji od kul.

Drugiego dnia odbyła się wizyta studyjna w powiecie lubaczowskim i tomaszowskim, podczas której uczestnicy odwiedzili miejsca pamięci związane z masowymi egzekucjami Romów:

• Las Niwki, Lubaczów – miejsce rozstrzelania około 50 Romów w 1942 roku,
• Bałaje – miejsce egzekucji 84 osób w 1942 roku. W tym miejscu uczestnicy spotkali się ze świadkiem historii.
• Potoki, koło Lubyczy Królewskiej – miejsce rozstrzelania około 80 osób z zatrzymanego taboru romskiego w 1942 roku.

W trakcie wizyt uczestnicy poznali zarówno materialne świadectwa Zagłady, jak i metody badań terenowych stosowane przez Yahad – In Unum, a także znaczenie gromadzenia relacji świadków dla zachowania pamięci historycznej.

Szkolenie pozwoliło pogłębić wiedzę o mało znanych aspektach Zagłady Romów i Sinti, a także podkreśliło konieczność edukacji historycznej w celu przeciwdziałania przyszłym aktom ludobójstwa. Każdy uczestnik otrzymał certyfikat ukończenia szkolenia.