Kalendarium historyczne

10.1941
PAŹDZIERNIK 1941 - Decyzje i przygotowania do budowy SS-SONDERKOMMANDO BELZEC
Decyzja o utworzeniu obozu zagłady w Bełżcu została podjęta 13 października 1941 r. podczas spotkania Reichsführera SS Heinricha Himmlera z SS-Gruppenführerem Friedrichem Krügerem – wyższym dowódcą SS i policji w Generalnym Gubernatorstwie, oraz Odilem Globocnikiem – dowódcą SS i policji w dystrykcie lubelskim. Narada odbyła się w kwaterze głównej Adolfa Hitlera – tzw. Wilczym Szańcu – w okolicach Kętrzyna, na terenie ówczesnych Prus Wschodnich. Wyboru lokalizacji na ten ośrodek eksterminacji dokonano w sztabie Globocnika w Lublinie.

30 października 1941 r. do Bełżca przybył SS-Hauptsturmführer Richard Thomalla, reprezentujący Centralny Zarząd Budowlany SS w Lublinie, wraz z podoficerami SS: Gottfriedem Schwarzem, Josefem Oberhauserem oraz Johannem Niemannem, którzy podjęli się koordynacji budowy obozu.
11.1941
LISTOPAD 1941 - Organizacja pierwszych prac budowlanych
Po przybyciu do Bełżca niemieccy funkcjonariusze zwrócili się do miejscowego urzędu z oficjalnym żądaniem wyznaczenia grupy robotników, którym następnie powierzono zadanie budowy drewnianych baraków w bezpośrednim sąsiedztwie rampy kolejowej, usytuowanej na wzgórzu Kozielsk. Do prac tych zaangażowano dwudziestu mężczyzn, pochodzących zarówno z samego Bełżca, jak i z okolicznych miejscowości. Pracowali oni od 1 listopada do 23 grudnia 1941 r., wykonując prace przygotowawcze niezbędne do dalszej rozbudowy i funkcjonowania obozu.
12.1941
GRUDZIEŃ 1941 - Przybycie Christiana Wirtha i organizacja obozu zagłady w Bełżcu
W drugiej połowie grudnia 1941 r. do Bełżca przybył SS-Obersturmführer Christian Wirth, który objął kierownictwo nad budową oraz organizacją obozu. Do sierpnia 1942 r. pełnił funkcję jego komendanta.

02.1942
LUTY 1942 - Zakończenie budowy obozu zagłady i pierwsze egzekucje
Prace przy wznoszeniu obozu zakończyła grupa co najmniej 120 Żydów z Lubyczy Królewskiej. Wszyscy zostali następnie zamordowani w komorach gazowych. W kolejnych dniach do obozu docierały niewielkie transporty więźniów żydowskich, których również uśmiercano w komorach gazowych w celu oceny skuteczności tego sposobu eksterminacji.
17.03.1942
MARZEC 1942 - Początek masowej eksterminacji Żydów w Bełżcu
17 marca 1942 r. rozpoczęły się masowe deportacje Żydów z gett w Lublinie i Lwowie do obozu zagłady w Bełżcu. W ten sposób niemieckie władze nazistowskie rozpoczęły systematyczną eksterminację ludności żydowskiej z terenu Generalnego Gubernatorstwa oraz innych krajów Europy.
04.1942
KWIECIEŃ 1942 - Pierwsza faza funkcjonowania obozu zagłady
W związku z zakończeniem pierwszego etapu deportacji działalność SS-Sonderkommando Belzec została zawieszona na okres około miesiąca. Do połowy kwietnia zamordowano tu blisko 80 tys. Żydów pochodzących z różnych miejscowości dystryktu lubelskiego oraz dystryktu Galicja.
05.1942
MAJ 1942 - Wznowienie działalności obozu
Około 22 maja działalność obozu została wznowiona. W ostatnich dniach miesiąca mordowano przed wszystkim Żydów z pobliskich gett.
06.1942
CZERWIEC 1942 - Deportacje z dystryktu krakowskiego i budowa komór gazowych w Bełżcu
Na początku czerwca do Bełżca zaczęto masowo przywozić Żydów z dystryktu krakowskiego. W połowie miesiąca obóz został zamknięty na czas budowy większej komory gazowej.
08.1942
SIERPIEŃ 1942 - Gottlieb Hering jako komendant Bełżca i świadectwo Rudolfa Redera
• Stanowisko komendanta obozu w Bełżcu objął Gottlieb Hering, zastępując Wirtha, który został mianowany inspektorem obozów zagłady funkcjonujących w ramach akcji „Reinhardt” – w Bełżcu, Sobiborze i Treblince. Hering sprawował tę funkcję aż do likwidacji obozu w 1943 r. W okresie jego dowództwa w Bełżcu zamordowano ponad 300 tys. Żydów.

• 17 sierpnia, podczas tzw. wielkiej akcji likwidacyjnej we Lwowie, do SS-Sonderkommando Belzec został deportowany Rudolf Reder – jeden z zaledwie dwóch znanych ocalałych z tego obozu. Po czterech miesiącach od przybycia został on wysłany pod eskortą do Lwowa w celu zakupu blachy. Tam udało mu się zbiec i przetrwać do końca wojny. Jego wspomnienia dotyczące pobytu w obozie zostały opublikowane w 1946 r.
09.1942
WRZESIEŃ 1942 - Największy transport do obozu
10 września z Kołomyi wywieziono do Bełżca 8205 osób – mieszkańców m.in.: Kut, Kosowa, Horodenki, Śniatynia i Kołomyi. Był to największy transport w historii funkcjonowania obozu.
10.1942
PAŹDZIERNIK 1942 - Transport czeskich Żydówek z getta w Zamościu do Bełżca
W październiku do obozu przyjechał transport czeskich Żydówek z wysiedlanego getta w Zamościu. Wyselekcjonowano z niego 40 kobiet, które skierowano do pracy w kuchni, pralni i szwalni. Wcześniej najprawdopodobniej nieliczne Żydówki pracowały w pralni poza obozem oraz przy obsłudze załogi niemieckiej w budynku komendantury.
11.1942
LISTOPAD 1942 - Deportacja Chaima Hirszmana do obozu zagłady
Na początku listopada do obozu w Bełżcu została deportowana rodzina Hirszmanów: Chaim, jego żona Sara i niespełna dwuletni syn Sewek. Po przybyciu na miejsce Chaim został wybrany do pracy, natomiast jego najbliżsi zginęli w komorach gazowych. Hirszman został początkowo przydzielony do komanda śmierci, a z czasem objął funkcję głównego majstra blacharskiego. Był również członkiem grupy więźniów wyznaczonych do likwidacji obozu. 26 czerwca 1943 r. udało mu się uciec – wyskoczył z transportu kolejowego w drodze do obozu zagłady w Sobiborze.
12.1942
GRUDZIEŃ 1942 - Ostatnie transporty i początek likwidacji obozu
Około połowy grudnia do obozu przybyły ostatnie transporty. Pod koniec miesiąca rozpoczęto proces likwidacji jego infrastruktury i wszelkich śladów działalności tego ośrodka zagłady.

10.1941

11.1941

12.1941

02.1942

17.03.1942

04.1942

05.1942

06.1942

08.1942

09.1942

10.1942

11.1942

12.1942

06.1943

PAŹDZIERNIK 1941 - Decyzje i przygotowania do budowy SS-SONDERKOMMANDO BELZEC

LISTOPAD 1941 - Organizacja pierwszych prac budowlanych

GRUDZIEŃ 1941 - Przybycie Christiana Wirtha i organizacja obozu zagłady w Bełżcu

LUTY 1942 - Zakończenie budowy obozu zagłady i pierwsze egzekucje

MARZEC 1942 - Początek masowej eksterminacji Żydów w Bełżcu

KWIECIEŃ 1942 - Pierwsza faza funkcjonowania obozu zagłady

MAJ 1942 - Wznowienie działalności obozu

CZERWIEC 1942 - Deportacje z dystryktu krakowskiego i budowa komór gazowych w Bełżcu

SIERPIEŃ 1942 - Gottlieb Hering jako komendant Bełżca i świadectwo Rudolfa Redera

WRZESIEŃ 1942 - Największy transport do obozu

PAŹDZIERNIK 1942 - Transport czeskich Żydówek z getta w Zamościu do Bełżca

LISTOPAD 1942 - Deportacja Chaima Hirszmana do obozu zagłady

GRUDZIEŃ 1942 - Ostatnie transporty i początek likwidacji obozu

CZERWIEC 1943 - Los ostatnich więźniów obozu zagłady w Bełżcu